Een landgoed is veel meer dan een groot huis met wat grond eromheen. Het gaat om een samenhangend geheel van een hoofdgebouw, tuinen, bossen, weilanden en soms ook boerderijen of bijgebouwen. In Nederland zijn er honderden van zulke buitenplaatsen, elk met een eigen verhaal. Sommige dateren uit de zeventiende eeuw, andere zijn gebouwd door rijke kooplieden of edellieden die ver buiten de stad wilden leven. Wie er eentje bezoekt, stapt letterlijk een andere wereld in.
De rijke geschiedenis van buitenplaatsen in Nederland
Veel Nederlandse buitenplaatsen ontstonden in de Gouden Eeuw, toen welvarende kooplieden grond kochten buiten Amsterdam of Utrecht. Ze bouwden er statige huizen en lieten prachtige tuinen aanleggen. Die tuinen waren geen gewone tuinen. Ze hadden geometrische patronen, fonteinen en zorgvuldig geplante bomenrijen. Het bezit van zo’n buitenplaats liet zien dat je het ver had geschopt. In de achttiende en negentiende eeuw veranderde de stijl. Formele tuinen maakten plaats voor meer natuurlijke landschappen met vijvers, slingerpaden en kleine tempeltjes. Dit werd de Engelse landschapsstijl genoemd. Nog steeds zijn veel van die aanleg zichtbaar op historische buitenplaatsen als Beeckestijn, Groenevecht en Twickel.
Wat een landgoed allemaal omvat
Een groot buiten omvat veel meer dan alleen het hoofdhuis. Bij de meeste historische terreinen horen ook pachterwoningen, hooibergen, koetshuizen en soms een kapel of een kleine kerk. Het land zelf bestaat uit meerdere soorten: bos voor hout en jacht, weilanden voor vee en akkers voor voedsel. Een goed beheerd terrein was vroeger nagenoeg zelfvoorzienend. De eigenaar hoefde voor dagelijkse benodigdheden nauwelijks het terrein af. Tegenwoordig is dat anders. Moderne eigenaren hebben vaak een andere invulling nodig om de hoge onderhoudskosten te kunnen dragen. Denk aan een hotel, een evenementenlocatie, zorgboerderij of zelfs een wijnproducent op het terrein. Dit soort herbestemmingen zorgt ervoor dat veel historische plekken bewaard blijven voor de toekomst.
De grootste buitenplaatsen ter wereld
In Nederland zijn de landgoederen indrukwekkend, maar vergeleken met de grootste ter wereld zijn het bescheiden plekken. Het Biltmore Estate in de Amerikaanse staat North Carolina geldt als het grootste woonhuis ter wereld. Het telt 250 kamers en heeft een eettafel voor 64 gasten. Het werd gebouwd door de familie Vanderbilt en is tegenwoordig een toeristische trekpleister. Nog groter is het Istana Nurul Iman Palace in Brunei, de officiële residentie van de sultan. Dit paleis heeft meer dan 1.700 kamers en is zo groot dat het bijna niet meer als woning voelt. Toch vallen al deze gebouwen onder dezelfde noemer: ze zijn het middelpunt van een uitgestrekt terrein met grond, personeel en een duidelijke hiërarchie rondom de eigenaar.
Bezoeken, wandelen en beleven
Veel Nederlandse buitenplaatsen zijn toegankelijk voor het publiek. Sommige zijn volledig vrij te bezoeken, andere vragen een kleine bijdrage voor het onderhoud. Wandelen door een historisch park is een bijzondere ervaring. De bomen zijn soms eeuwenoud, de paden kronkelen langs vijvers en af en toe zie je een tuinman bezig met het snoeien van oude struiken. Organisaties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer beheren een groot deel van de opengestelde terreinen. Ook Kasteel de Haar bij Utrecht en Het Loo in Apeldoorn zijn populaire bestemmingen. Wie interesse heeft in architectuur, tuingeschiedenis of gewoon wil genieten van rust en ruimte, vindt op een historische buitenplaats altijd iets waardevols. Het tempo ligt er vanzelf wat lager, en dat is precies wat veel bezoekers waarderen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een landgoed en een kasteel?
Een kasteel is een versterkt gebouw dat oorspronkelijk werd gebouwd voor verdediging. Een landgoed is een groter begrip: het omvat het hoofdhuis plus alle bijbehorende grond, gebouwen en natuur. Een kasteel kan onderdeel zijn van een landgoed, maar een landgoed hoeft geen kasteel te hebben.
Zijn er landgoederen te koop in Nederland?
Ja, er komen regelmatig historische buitenplaatsen op de markt in Nederland. De prijzen lopen sterk uiteen en zijn afhankelijk van de grootte, de staat van onderhoud en de ligging. Gespecialiseerde makelaars in agrarisch en landelijk vastgoed houden dit soort objecten bij.
Hoeveel landgoederen telt Nederland?
Nederland telt naar schatting meer dan 1.000 historische buitenplaatsen. Niet alle zijn even goed bewaard gebleven. Een deel is in handen van particulieren, een deel van stichtingen of overheidsinstanties, en sommige zijn omgevormd tot hotel of zorglocatie.
Welke belastingvoordelen gelden er voor eigenaren van een historisch landgoed?
Eigenaren van een erkend historisch buiten kunnen in aanmerking komen voor subsidies en fiscale voordelen via de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten, ook wel SIM genoemd. Ook geldt er onder voorwaarden een vrijstelling in de erfbelasting voor landgoederen die zijn aangewezen als NSW-landgoed onder de Natuurschoonwet.